ÜLKEMİZDE BULUNAN EGZOTİK KUŞLAR HAKKINDA

Kuşlar aleminde bulunan yaklaşık 8 bin ayrı kuş türünün 500'ü Avrupa'da yaşarken Türkiye'de en az 450 ayrı cinse rastlanmaktadır. Üstelik de Türkiye'nin kuşları hem Avrupa, hem de Asya'ya ait, yani Türkiye gerçekten bir kuş cennetidir. Ayrıca her yıl, 250 cinsteki 100 milyonu aşkın kuş ilkbahar ve sonbahar Avrupa'dan Mısır Deltası'na geçişte Kuzey Kıbrıs'ı ve ülkemizin Akdeniz Bölgesini geçit olarak kullanmaktadır. Bazı kuş türleri ise Kuzey Kıbrıs'ı sadece uğrak yeri olarak kullanırken diğerleri ise kışı geçirmek için kullanırlar.


Ülkemizde 70 kuş cennetinin varlığı saptanmış. Özellikle 15'inin acilen koruma altına alınması gereken cennetleri bekleyen en büyük tehlikeler arasında ise kontrolsüz ve usulsüz avcılık, yapılaşma, sazlık ve sulak alanların işgali, sulak bölgelerde ki aşırı su kullanımı ile ortaya çıkan kuraklık, yangınlar, kalabalık ve gürültülü ortamlar sayılıyor.

Kuşların kendini güvenli hissettikleri bölgelerde üremeleri, kuluçkaya yatmaları, nerede ne kadar kalıp, nerede beslendikleri incelendiğinde nesilleri tükenmekte olan balık kartalı, tepeli leylek, kara leylek, turna, cüce karabatak gibi birçok türde azalma kaydediliyor. Özellikle zirai mücadeleler için yapılan ilaçlama, sulara karışan sanayi atıklar, birçok canlı türünü olduğu gibi kuşları da olumsuz etkiliyor.

Kuğular; genellikle Çeşme Alaçatı Haliç, Adapazarı Poyrazlar Gölü, Pınarhisar İğne Ada ve Lagün Göllerinde görülüyor. Karadeniz Saroz sahillerinde Bıldırcın, İstanbul Terkos Gölü'nde Yaban Ördekleri ve Sakarmekelere rastlanıyor.


Kuşları inceleyenler ilginç özelliklerini de keşfediyorlar. Türkiye'de yaşayan en uzun boylu kuş Flamingo, en küçük olanı Çalıkuşu olurken, Angut ve Kelaynak tek eşli yaşam şekilleri ile dikkat çekiyor. Guguk Kuşu başka tür kuşların yuvalarına yumurtladığı için doğan yavrulara da o yuvanın sahibi kuşlar bakıyor. Yaban Kazları yavrularını aylarca gözetleyerek iyi bir ana baba örneği veriyor. Kimi kuşlar uçma, kimi koşma, kimi de dalmada ustalaşıyor. Yuva yapmayanlar bazı su kuşları ise yumurtalarını kumsallara, çakıllara bırakıyorlar.

ÜLKEMİZDE BULUNAN KUŞ CENNETLERİ
 

Ülkemizdeki kuş cennetleri içinde ilk akla gelen ve en ünlüsü Manyas Kuş Cennetidir. Ama Manyas Kuş Cenneti dışında;diğer kuş cennetleri olarak İzmir Çam altı Tuzlası, Kayseri Develi Ovası'nda yer alan Sultansızlığı Yay Gölü, Beypazarı yakınlarında Nallıhan Kuş Cenneti, Kızılırmak Deltası Bafa Gölü, Sinop' un Sarı kum Gölü, Nemrut Krater gölü, Silifke Göksu Deltası, Kelaynakların doğumhanesi olarak bilinen Urfa Birecik Fırat Vadisi sayılabilir. Ancak, Bursa yakınlarındaki Ulu abat Gölü, Bilecik Söğüt' teki Gölcük, Milas Bafa Gölü, Kıyı kışlacık, Muğla-Aydın Çine Çayı Vadisi, Köyceğiz Dalyan sazlıkları çevresi, Foça Orak Adası, Siren Kayaları tepeleri, İzmir Gölcük, Antalya Belek, Amasya, Kırıkkale, Kapukaya Baraj Gölü, Edirne Meriç, Enez gibi daha birçok sulak alanda ender görülen kuş türlerine rastlanmakta mümkündür.

Manyas Kuş Cenneti:
Marmara Bölgesi'nin tektonik çukurlaşma alanları içinde yer alan Manyas Gölü güneyden gelen Kocaçayla beslenen ve kuzeydoğudaki "Kuş Cennet" ile Türk turizmine önemli katkı sağlayan bir göldür. Ağaçlık ve sazlık bölümde mart ayı başından itibaren gelen kuşların kuluçkaya yattığı göl, 1938 yılında keşfedildi. O tarihten beri devamlı kontrol altında tutulan bölge, önce kuş cenneti sonra da milli park ilan edildi. Mart ayında gölün Kuzeydoğu ucunda kuluçkaya yatan kuşlar, ağaçların gövdelerini saran sular nedeniyle yüksek dallarda kendilerini güvende hissederek yavrular. Mayıs ayında yumurtadan çıkan yavrular; Temmuz' da uçmaya başlar Mart-Temmuz, Eylül-Ekim kuş gözlemek için ideal dönemlerdir. O dönemlerde 200' ü aşkın kuş türünü izlemek mümkündür. Kuş Gözetleme Kulesi'nden ilkbaharda Karabatak, Beyaz Pelikan, Kaşıkçı Kuşları, Saz Bülbülleri, Çulha Kuşu, Bakır Kargası; Kış aylarında ise en çok Yaban Ördekleri izlenebiliyor. Bölgenin bir özelliği de Manyas'ta kuluçkaya yatmış kuşların beslenmesini bir başka sulak alan olan Ulu abat Gölü'nden sağlamasıdır. Göçmen kuşların, Manyas Kuş Cenneti'ne gitmeden önce mola verip dinlenme amaçlı olarak da kullandığı Ulu abat Gölü ne denli iyi korunursa, Manyas Kuş Cenneti'nin zenginliği o derece artıyor.

 

Sultansızlığı:
Kayseri'nin Develi Ovası'nda yer alan Sultansızlığı Gölü'nde 252 çeşit kuş yaşadığını belirten uzmanlar, kuş sayısının da 400 bin olduğunu söylüyorlar. Angutların ilk sırayı aldığı Sultansızlığı, 20 bine yakın flamingoyu ağırlıyor. Kapadokya'nın Sultansızlığı'na çok yakın oluşu nedeniyle göl, turistlerin akınına uğruyor ve tek kürekli sallarla sazlar arasında gezi yapmalarına imkan veriyor.

İzmir Çam altı Tuzlası:
Dünyada sahip olduğu doğal şartlar nedeniyle, kuş türleri açısından eşi bulunmayan İzmir Çam altı Tuzlası da bir dönem yok olma tehlikesi atlatmıştı. 190 kuş çeşidini barındıran Çam altı Tuzlası'nda gruplar halinde toplanan Flamingolar farklı yuva mimarileriyle dikkat çekiyorlar. Kıyıya yakın uçan yalı çapkını deniz dibini iyi görüşü ile tanınıyor. Dalgıç kuşların en ustası, en hızlısı Bahri; en geveze kuşlardan olan Deniz Kırlangıçları da yörenin sakinleri arasında sayılıyor.

 

Nallıhan Kuş Cenneti:
Bozkır alanlara hayat veren Kızılırmak ve Sakarya nehirleri tarih boyunca çevreleri kuş cennetlerine de hayat vermiş. Ankara-İstanbul-Bolu-Eskişehir dörtgeni arasında yer alan ve 150'yi aşkın kuş türünü barındıran "Nallıhan Kuş Cenneti" 1994 yılında Milli parklar, Av ve Yaban Hayatı Genel Müdürlüğü tarafından koruma altına alındı. Bir gözlem terası da bulunan cennette; piknik yapılabilir, göl kenarında şahin, doğan, kartal, turna, keklik, çulluk, bıldırcın, kaz, kılkuyruk, yeşilbaşı, karabatak, su tavuğu gibi kuşları görebilirsiniz.


Bafa Gölü:
16 bin hektar alanındaki orman ve göllerin ile kuşların önemli sığınma yeri, sulak alanı Bafa Balık Gölleri'nde yaşayan kuş türü sayısını da uzmanlar 260 olarak belirtiyor. Kuş bilimi ve eğitimi açısından oldukça önemli olan yörede dünyada sayıları azalan tepeli pelikan, deniz kartalı, dilkuruk, dikkuyruk, sayıları tüm dünya popülasyonu açısından önemli rakamlara ulaşmış durumdadır.

 

Göksu Deltası:
Kışlama ve kuluçka alanı olarak Göksu Deltası'na gelen çok sayıda kuş türü yılın hemen her mevsiminde ilginç ve canlı bir peyzaj oluştururlar.Yerli kuşların da barındığı deltada özellikle Akdeniz'de yalnızca belli bölgelerde rastlanan ve sayıları gittikçe azalan saz horozu, bölgenin simgesi olarak dikkati çekiyor. Göksu Deltası kış aylarında ve göç zamanında kuş nüfusu ve tür sayısı olarak 330'a yakın türe ev sahipliği yaparak Manyas ve Sultansızlığı kuş cennetlerinin önünde yer alırlar.


Birecik:
2000 yılı kasım ayı itibarı ile sayıları 42 olan kelaynaklara Birecik Kelaynaklar istasyonunda özenle bakılıyor. Darıca, Bursa, Ankara, İzmir hayvanat bahçelerindeki örnekleriyle toplam sayısı 60'ı bulan kelaynakların dünyadaki tek üreme alanı Fırat Vadi'sindeki kayalıklardır. En çok 3 yumurta yapan kelaynak, şubat, ağustos ayları arasında kayalıklardaki yuvalarından kuluçka dönemini tamamlayıp, 45-50 gün boyunca yavrularını göçe hazırlarlar. Göç yollarının kapanmaması için 5-10 kuşluk gruplarına göç izni verilen kelaynaklardan son 7 yıldır gittikleri Mısır-Nil vadisinden dönen olmamıştır. Dönen olmadıysa da Birecik Kelaynak Üreme İstasyonu görevlileri bu yıl da şubat ayında gelecek kuşlarının dönmelerini merakla beklemektedirler. Birecik'e her yıl dev kafeslerde yaşayan kelaynakları görmek için dünyanın çeşitli ülkelerinden otobüsler dolusu turist geliyor. Doğada yaşayan böcekler ile Birecik İstasyonu'nca sağlanan yağsız kıyma, et, tavuk yemi, havuç rendesi ve haşlanmış yumurta kabuğu ile beslenen kelaynaklar, tek eşli yaşamaları nedeniyle üremeleri çok yavaş oluyor. Bir zamanlar 21 tür kuş yaşayan Fırat Nehri'ndeki ada ise baraj yapımından sonra set haline geldiği için kuşları barındırmamaktadır.Kelaynaklar ise kafes kuşu olarak yaşamlarını devam ettirirler.